Kantówka 120×120 – zastosowanie, wymiary, cena
Kantówka 120 × 120 mm to konstrukcyjny element nośny o kwadratowym przekroju, stosowany między innymi jako słup, belka lub część więźby dachowej. Wariant KVH w klasie C24 zapewnia większą stabilność wymiarową niż niesortowane drewno lite, natomiast BSH wybiera się głównie wtedy, gdy liczy się estetyka, duża długość albo ograniczenie odkształceń. Na zewnątrz każdy z tych materiałów wymaga zabezpieczenia przed wilgocią.
Kantówka 120 × 120 mm – podstawowe parametry
Przekrój 120 × 120 mm daje pole przekroju 14 400 mm². Kwadratowy kształt ma znaczenie przy słupach wolnostojących, ponieważ element zachowuje takie same wymiary w obu kierunkach. Obciążenie boczne, na przykład od wiatru, nie wymaga więc ustawiania słupa względem jednej uprzywilejowanej osi tak jak w przypadku przekroju prostokątnego.
W sprzedaży można znaleźć kantówki lite, strugane, KVH oraz BSH. Sam wymiar nie określa jednak nośności. Przy konstrukcjach budowlanych trzeba sprawdzić gatunek drewna, sposób produkcji, wilgotność i klasę wytrzymałości. Oznaczenie C24 według EN 338 oznacza deklarowaną klasę drewna konstrukcyjnego, a nie samą nazwę przekroju.
Przykładowa kantówka KVH 120 × 120 mm ze świerka skandynawskiego może mieć wilgotność około 12–15%, być strugana czterostronnie i ważyć około 6,48 kg na metr bieżący. Parametry zależą jednak od konkretnego producenta i specyfikacji partii.
KVH, BSH czy drewno lite – co wybrać?
KVH, czyli Konstruktionsvollholz, powstaje z odpowiednio przygotowanej tarcicy, suszonej komorowo, sortowanej i łączonej wzdłużnie na mikrowczepy. Wadliwe fragmenty są usuwane, a pozostałe odcinki łączy się w dłuższy element. Dzięki temu materiał ma powtarzalne parametry i mniejszą skłonność do skręcania niż przypadkowo wybrana tarcica lita.
Do długości około 5 m element może być wykonany bez widocznych złączy. Przy większych wymiarach w KVH pojawiają się mikrowczepy. Są one dopuszczone w technologii tego materiału i nie oznaczają automatycznie obniżenia nośności. Trzeba jednak sprawdzić deklarację właściwości użytkowych oraz klasę wytrzymałości konkretnego produktu.
BSH jest drewnem klejonym warstwowo. Powstaje z lameli, które są selekcjonowane, suszone i sklejane w większy przekrój. Zwykle oferuje wysoką stabilność i lepszą estetykę powierzchni, ale jego cena jest wyższa niż w przypadku standardowego KVH. Drewno lite może być dobrym wyborem przy krótszych elementach, pod warunkiem że ma potwierdzoną klasę konstrukcyjną. Sama informacja „drewno lite” nie gwarantuje klasy C24.
| Rodzaj | Stabilność | Estetyka | Maksymalna długość | Zastosowanie główne |
|---|---|---|---|---|
| Drewno lite | Zależna od suszenia, sortowania i wilgotności | Od surowej do dekoracyjnej | Ograniczona długością dostępnej tarcicy | Krótkie słupy, belki i konstrukcje pomocnicze |
| KVH | Wysoka, dzięki suszeniu i sortowaniu | nSi do elementów niewidocznych lub Si do eksponowanych | Często 5–8 m, zależnie od przekroju i oferty | Domy szkieletowe, więźby, słupy i belki |
| BSH | Bardzo wysoka, przy właściwym projekcie | Gładka i jednolita, także do ekspozycji | Większa niż w typowej tarcicy litej | Widoczne belki, duże rozpiętości i konstrukcje reprezentacyjne |
KVH jest częstym standardem w budownictwie szkieletowym, ponieważ łączy przewidywalne parametry, suszenie komorowe i umiarkowany koszt. BSH warto rozważyć przy elementach widocznych lub wymagających ograniczenia odkształceń. Przy każdym wariancie decydujące są obliczenia konstrukcyjne, a nie sama nazwa materiału.
Gdzie stosuje się kantówkę 120 × 120 mm?
Tak duży, symetryczny przekrój sprawdza się przede wszystkim tam, gdzie element przenosi obciążenia pionowe albo stabilizuje konstrukcję. Typowe zastosowania obejmują:
- Słupy nośne wiat, altan, pergoli i zadaszeń.
- Elementy więźby dachowej, jeśli ich przekrój wynika z obliczeń.
- Słupy i belki w domach oraz obiektach szkieletowych.
- Belki stropowe, podwaliny i oczepy w konstrukcjach drewnianych.
- Elementy konstrukcji garaży, hal i większej małej architektury.
Wolnostojący słup 120 × 120 mm pracuje podobnie niezależnie od kierunku obciążenia bocznego. To zaleta przy altanach, wiatach i portalach, w których wiatr może działać z różnych stron. Nie oznacza to jednak, że każdy słup o tym przekroju będzie bezpieczny przy dowolnej wysokości. Nośność zależy także od smukłości, sposobu podparcia, połączeń, obciążenia dachu i zakotwienia.
Przy dużych rozpiętościach, wysokich słupach lub konstrukcjach narażonych na silny wiatr potrzebne są obliczenia projektanta. Wkręty, śruby i łączniki ciesielskie muszą przenosić siły przewidziane w projekcie, a nie tylko utrzymywać element w ustalonym położeniu.
Wilgotność, obróbka i cena kantówki 120 × 120
KVH jest zwykle suszone komorowo, czterostronnie strugane i fazowane. Gładka powierzchnia ułatwia montaż oraz ogranicza ryzyko drzazg. Wariant lity może być oferowany jako tarcica obrzynana, suszona albo strugana. Przed zakupem trzeba sprawdzić, czy podany wymiar jest wymiarem nominalnym, czy rzeczywistym po struganiu.
Cena zależy przede wszystkim od rodzaju drewna, klasy, długości, wilgotności i jakości powierzchni. Najczęściej drewno lite kosztuje mniej, KVH znajduje się w średnim przedziale, a BSH jest droższe z powodu selekcji lameli i procesu klejenia. Nie ma jednej stałej ceny dla kantówki 120 × 120 mm, dlatego porównywanie ofert ma sens dopiero po zestawieniu tych samych parametrów.
Na cenę wpływa też długość. Elementy 2,5–5 m są zazwyczaj łatwiejsze do kupienia i transportu niż odcinki 8 m lub dłuższe. W KVH długości powyżej 5 m mogą zawierać widoczne złącza mikrowczepowe. Ich obecność należy zaakceptować, jeśli produkt ma deklarowaną klasę i jest przeznaczony do danego zastosowania.
Montaż i zabezpieczenie kantówki na zewnątrz
Drewno przeznaczone do altany, wiaty lub pergoli nie powinno stykać się bezpośrednio z gruntem. Słup należy oprzeć na stalowej podstawie lub kotwie, która ogranicza podciąganie wody. Trzeba też zabezpieczyć czoła, połączenia i miejsca cięcia, ponieważ chłoną wilgoć szybciej niż gładkie powierzchnie boczne.
Przy zastosowaniu zewnętrznym schemat zabezpieczenia obejmuje zwykle:
- Nałożenie impregnatu podkładowego na wszystkie powierzchnie i czoła.
- Zabezpieczenie świeżo przeciętych końców po każdym docinaniu.
- Nałożenie lazury albo farby przeznaczonej do drewna zewnętrznego, jeśli wymaga tego system ochronny.
- Kontrolę powłoki i jej odnowienie zgodnie z instrukcją producenta, szczególnie po sezonie zimowym.
Impregnacja nie zastępuje prawidłowego detalu konstrukcyjnego. Nawet dobrze zabezpieczone drewno będzie szybko niszczeć, jeśli pozostanie w kałuży, zostanie zamknięte bez wentylacji albo będzie stale narażone na przeciek z dachu.
Ostrzeżenie: w drewnie litym o dużym przekroju mogą pojawić się pęknięcia wzdłużne wynikające z wysychania i zmian wilgotności. Są one naturalną cechą materiału i nie świadczą same w sobie o wadzie. Nie można jednak przyjmować, że każde pęknięcie pozostaje bez wpływu na konstrukcję. Głębokie uszkodzenia, rozwarstwienia przy połączeniach lub pęknięcia w strefie zakotwienia powinien ocenić konstruktor. Klasa C24 opisuje właściwości materiału zgodnego z klasyfikacją, ale nie znosi wymogu kontroli konkretnego elementu.
Co sprawdzić przed zakupem?
Przed zamówieniem kantówki 120 × 120 mm sprawdź następujące informacje:
- Klasa wytrzymałości – czy produkt ma oznaczenie C24 i dokument potwierdzający klasyfikację.
- Wilgotność – czy drewno jest suszone komorowo i jaki zakres wilgotności deklaruje producent.
- Technologia – czy jest to lite drewno, KVH z mikrowczepami czy BSH klejone warstwowo.
- Obróbka – czy element jest obrzynany, strugany, fazowany oraz czy zachowuje wymagany wymiar po obróbce.
- Zastosowanie zewnętrzne – czy przewidziano impregnację, ochronę czoła i odizolowanie od gruntu.
- Długość – czy przy odcinku powyżej 5 m akceptujesz widoczne złącza mikrowczepowe w KVH.
Kantówka 120 × 120 mm będzie dobrym punktem wyjścia do słupów i belek, gdy projekt wymaga kwadratowego, stabilnego przekroju. Do konstrukcji krytych zwykle wystarcza certyfikowane KVH C24. Przy elementach widocznych można wybrać klasę Si lub BSH, a przy drewnie litym trzeba szczególnie dokładnie sprawdzić sortowanie i dokumentację nośności.
