Jak zbudowany jest wóz ascenizacyjny?

Słyszysz często nazwę wóz asenizacyjny, ale nie do końca wiesz, co właściwie kryje się pod tą maszyną. Jeśli pracujesz w rolnictwie albo w gospodarce komunalnej, konstrukcja takiego pojazdu ma dla ciebie duże znaczenie. Z tego tekstu dowiesz się, jak zbudowany jest wóz asenizacyjny, z jakich podzespołów się składa i jak dzięki nim bezpiecznie transportuje płynne nieczystości.

Co to jest wóz asenizacyjny?

Pod pojęciem wóz asenizacyjny kryje się najczęściej przyczepiana do ciągnika beczka do pobierania, przewożenia i rozlewania płynnych nieczystości. W wersji rolniczej są to głównie gnojówka i gnojowica, w wersjach miejskich ścieki komunalne, osady z kanalizacji, wody opadowe z podtopień oraz odpady płynne z przemysłu. Pojazd asenizacyjny w zabudowie samochodowej pełni podobną funkcję, ale ma własny napęd i pracuje raczej przy szambach, oczyszczalniach czy separatorach tłuszczu w miastach.

Asenizacja jako proces polega na pobraniu nieczystości ciekłych, przewiezieniu ich do miejsca zlewu lub na pola, a następnie kontrolowanym rozlaniu. Gleba ma zdolność samooczyszczania, ale tylko wtedy, gdy dawki nawozu i sposób aplikacji są dobrze dobrane. Dlatego konstrukcja beczki asenizacyjnej musi łączyć prostotę z dużym bezpieczeństwem pracy oraz szczelnością całego układu.

Prawidłowo zaprojektowany wóz asenizacyjny łączy w sobie funkcję zbiornika transportowego, pompy próżniowej i precyzyjnego rozlewacza nawozu lub ścieków.

Jak zbudowany jest zbiornik wozu asenizacyjnego?

Sercem każdego wozu asenizacyjnego jest zbiornik, potocznie nazywany beczką. Ma najczęściej kształt walca ułożonego wzdłużnie na ramie, co ułatwia równomierny rozkład ciężaru oraz stabilną jazdę. Pojemność dobiera się do wielkości gospodarstwa lub zakresu prac komunalnych, od kilku tysięcy do nawet ponad 12000 litrów, jak w modelu MEPROZET PN‑1/12A MIDI 2R.

Z czego wykonuje się zbiornik?

Gnojówka, gnojowica oraz ścieki komunalne są cieczami agresywnymi chemicznie. Mogą silnie reagować z metalem oraz powodować przyspieszoną korozję. Z tego powodu zbiornik wykonuje się z odpornej stali, często jest to zbiornik stalowy cynkowany ogniowo lub stal nierdzewna. Warstwa cynku stanowi osłonę przed rdzą zarówno od środka, jak i z zewnątrz, co wydłuża trwałość całej konstrukcji.

W wielu zbiornikach stosuje się wewnętrzne pierścienie wzmacniające. Usztywniają one płaszcz beczki i przeciwdziałają jego odkształceniom przy zmianach ciśnienia roboczego. W dużych pojemnościach montuje się także falochrony, czyli przegrody, które ograniczają gwałtowne przemieszczanie się cieczy podczas hamowania czy ruszania. To poprawia komfort jazdy i odciąża ramę oraz zaczep ciągnika.

Jakie zabezpieczenia ma zbiornik?

W nowoczesnych wozach rolniczych i miejskich stosuje się całą grupę rozwiązań dbających o bezpieczeństwo. Przykładem jest zawór bezpieczeństwa, który chroni zbiornik przed nadmiernym wzrostem ciśnienia. Jeśli ciśnienie przekroczy określoną wartość, zawór upuszcza je do atmosfery i zapobiega uszkodzeniu beczki. Obok niego pracuje manowakuometr, czyli przyrząd do pomiaru ciśnienia i podciśnienia wewnątrz zbiornika.

Często spotykany jest także zbiornik przelewowy z pływakiem. Taki zawór pływakowy odcina dopływ cieczy przed przepełnieniem i pełni rolę dodatkowej ochrony przed przelaniem ładunku przez właz. Same włazy i pokrywy są zwykle duże, na przykład o średnicy 600 mm, co ułatwia inspekcję wnętrza zbiornika, czyszczenie oraz ewentualne naprawy. Dno tylne bywa otwierane, co przyspiesza opróżnianie osadów i mycie zbiornika po sezonie.

Jakie podzespoły pracują wokół zbiornika?

Sam zbiornik to za mało, aby wóz asenizacyjny mógł pobierać i rozlewać nieczystości. Potrzebny jest cały zestaw urządzeń: pompa, zawory, przewody, układ hydrauliczny oraz instalacja hamulcowa i oświetleniowa na podwoziu. W prostszych modelach część czynności wykonuje się ręcznie, w bardziej zaawansowanych większością funkcji steruje hydraulika i elektronika.

Pompa i kompresor

Za napełnianie i opróżnianie beczki odpowiada pompa próżniowa lub kompresor. Podczas pobierania nieczystości z szamba czy laguny pompa wytwarza podciśnienie w zbiorniku. Różnica ciśnień zasysa ciecz przez wąż ssawny do środka. Przy opróżnianiu układ przełącza się tak, aby wtłoczyć powietrze do zbiornika i wypchnąć ciecz na zewnątrz przez rozlewacz lub wąż.

W większości rozwiązań rolniczych pompa czerpie napęd z WOM ciągnika. W samochodowych pojazdach asenizacyjnych stosuje się przystawkę odbioru mocy z silnika ciężarówki. Istotna jest wydajność pompy, bo od niej zależy, jak szybko można napełnić i opróżnić zbiornik na polu albo przy kanalizacji deszczowej.

Węże, zawory i rurociągi

Bez układu przewodów wóz asenizacyjny nie pobierze ani kropli. Na jego wyposażeniu znajdują się elastyczne węże ssawne o dużej średnicy, zwykle 4–5 cali, zakończone złączami typu PERROT lub strażackimi. Węże z koszem ssawnym pozwalają pobierać nieczystości z głębokich studzienek kanalizacyjnych, zbiorników retencyjnych czy lagun z gnojowicą.

Przepływem cieczy steruje zestaw zaworów. Zawór pompy, zawór ssący i zawór zasuwowy ustawia się w odpowiedniej pozycji w zależności od trybu pracy. Możliwy jest załadunek, rozładunek albo tryb mieszania ładunku. W bardziej rozbudowanych maszynach stosuje się zasuwy ręczne i hydrauliczne, co ułatwia kontrolę przepływu podczas nawożenia szeroką belką rozlewającą.

Niewłaściwa konfiguracja zaworów może uszkodzić pompę próżniową lub doprowadzić do przepełnienia beczki, dlatego operator musi dobrze znać schemat pracy swojego wozu.

Układ hydrauliczny i wyposażenie podwozia

Układ hydrauliczny w wozie asenizacyjnym może podnosić zbiornik, obsługiwać zasuwy, sterować uchylną łyżką rozlewową albo napędzać mieszadło wewnątrz zbiornika. Podwozie z kolei ma zadanie przenieść duży ciężar ładunku. W modelach takich jak MEPROZET PN‑1/12A MIDI 2R stosuje się dwuosiowe ramy, tylną oś skrętną oraz dwuprzewodowy pneumatyczny układ hamulcowy z regulacją siły hamowania.

Na trwałość wpływają także błotniki ocynkowane, mocna stopa podporowa zapewniająca stabilne parkowanie oraz wymienne zaczepy dopasowane do różnych ciągników. Instalacja elektryczna LED poprawia widoczność w nocy i podczas pracy na drodze. Całość tworzy maszynę, która musi bezpiecznie poruszać się po polach, wiejskich drogach i w ruchu publicznym.

W typowym wozie asenizacyjnym spotkasz zestaw podstawowych elementów wyposażenia:

• pompa próżniowa lub kompresor do wytwarzania podciśnienia i nadciśnienia,
• zawory ssące, tłoczne i zasuwy sterujące kierunkiem przepływu,
• węże ssawne z koszem oraz przewody ciśnieniowe do załadunku i rozładunku,
• rozlewacz lub belka rozlewająca do dystrybucji nawozu na polu,
• wzierniki szklane i manowakuometr do kontroli poziomu i ciśnienia,
• zaczep, oś lub osie z hamulcami oraz oświetlenie drogowe.

Jak działa wóz asenizacyjny krok po kroku?

Zasada działania wozu asenizacyjnego opiera się na tworzeniu podciśnienia i nadciśnienia wewnątrz zbiornika. Cały proces można podzielić na trzy główne etapy. Najpierw następuje pobieranie nieczystości, potem ich transport, a na końcu rozlew lub zrzut do punktu zlewowego. W wielu modelach dochodzi jeszcze czwarty etap, czyli mieszanie gnojowicy.

Załadunek nieczystości

Podczas pobierania gnojowicy z laguny operator uruchamia pompę i ustawia zawory w pozycji ssania. Pompa wytwarza podciśnienie, a ciecz zaczyna płynąć wężem ssawnym do zbiornika. Wzierniki szklane oraz manowakuometr pozwalają na bieżąco kontrolować postęp napełniania oraz ciśnienie robocze. Zbiornik przelewowy i zawór pływakowy dbają, aby ciecz nie wydostała się przez komin lub właz.

W miejskich pojazdach asenizacyjnych ten sam proces dotyczy opróżniania szamb przydomowych, separatorów tłuszczu w restauracjach czy studzienek kanalizacyjnych. Elastyczne węże ssawne ułatwiają sięganie w trudno dostępne miejsca, a układ podwozia przystosowany do wąskich ulic pozwala dojechać jak najbliżej źródła nieczystości.

Rozlew nawozów na polu

Po dojechaniu na pole operator przełącza zawory w tryb opróżniania. Pompa tłoczy powietrze do wnętrza zbiornika, wytwarza się nadciśnienie, a ciecz wypływa przez przewód ciśnieniowy do łyżki rozlewowej lub belki. Rozlewacz równomiernie rozkłada gnojowicę po powierzchni gleby albo wprowadza ją w bruzdy między roślinami. W zaawansowanych zestawach pracuje równocześnie mieszadło hydrauliczne, które utrzymuje stałą konsystencję nawozu.

Podczas takiej pracy ważna jest prędkość jazdy ciągnika oraz wydajność pompy, bo one wpływają na dawkę nawozu przypadającą na hektar. W pojazdach do ścieków komunalnych procedura wygląda podobnie, lecz zamiast rozlewu na pole następuje zrzut do punktu zlewowego w oczyszczalni ścieków.

Jeśli spojrzeć na cykl pracy wozu asenizacyjnego krok po kroku, można wyróżnić charakterystyczne etapy:

1. dojazd do miejsca poboru i przygotowanie węży oraz zaworów,
2. napełnianie zbiornika przez wąż ssawny z kontrolą poziomu cieczy,
3. transport ładunku po drogach wewnętrznych lub publicznych,
4. rozlew lub zrzut cieczy po przełączeniu układu w tryb tłoczenia.

Jakie są rodzaje wozów asenizacyjnych?

Wóz asenizacyjny kojarzy się głównie z rolniczą beczką ciągniętą przez traktor, ale w praktyce istnieje kilka odmian tych maszyn. Różnią się pojemnością, konstrukcją podwozia, sposobem napędzania pompy oraz dodatkowymi systemami, na przykład wysokociśnieniowym myciem kanalizacji. Dzięki temu ten sam typ technologii sprawdza się zarówno na polu, jak i w centrum dużego miasta.

Najprościej podzielić te pojazdy na trzy grupy: rolnicze beczkowozy, miejskie pojazdy asenizacyjne w zabudowie samochodowej oraz wozy kombi z systemem wysokociśnieniowym do czyszczenia kanalizacji. Różnice dobrze widać w krótkim zestawieniu:

W dużych gospodarstwach spotyka się także samojezdne beczkowozy z własnym silnikiem. Przyspieszają one pracę na rozległych areałach i pozwalają optymalnie dobrać moc silnika do pojemności zbiornika. W mniejszych gospodarstwach wciąż dominują klasyczne przyczepy asenizacyjne, które dzięki prostej budowie i odpowiednim zabezpieczeniom mogą bez problemu pracować wiele sezonów.